X
تبلیغات
A few Educational innovation &researchآی - ارائه الگو ی انجام پژوهش عملی مشارکتی برای مدیران
ارائه الگو ی انجام پژوهش عملی مشارکتی برای مدیران

ارائه دهنده الگو : صادق زلفی

پاییز ۸۹

مراحل پژوهش درعمل :

1- مسئله يابي : پاسخ به اين سئوال كه ازكجا و چگونه به مسائل خود پي مي بريم؟ اين است كه از طريق رجوع به منابع زيراين كار امكان پذيراست :

  1. احساس ما به عنوان يك مدير؛ممكن است احساس كنيم كارها خوب پيش نمي رود.
  2. اسناد و مدارك آموزشي؛مانند نمرات امتحاني شاگردان.
  3. واكنش ها واظهارات والدين دانش آموزان. 
  4. واكنش هاي شاگردان.
  5. واكنش هاي همكاران و معلمان.
  6. واكنش هاي اداره.
  7. پژوهش هاي ديگران.
  8. اسناد و مدارك علمي؛ ازقبيل مجلات رشد،تربيت، پيوند وساير منابع موجود.
  9. نظر اساتيد وصاحب نظران.

2- انتخاب يك موقعيت مسئله اي،تعريف دقيق مسئله : مسئله ي مورد نظرازميان انبوه مسائل انتخاب وتعريف مي شود؛ هرچه مسئله دقيق ، روشن وملموس ترباشد ؛ پژوهش درمورد آن آسانتر خواهد بود. سعي كنيد پيش ازپرداختن به ديگر مراحل تحقيق ، مسئله وموضوع مورد نظرخود را با همكاران منتقد و مربيان ، مشاوران ، يا ناظر تحقيق و اگاهان ديگر درميان بگذاريدو نظرات منطقي آنان را درپژوهش خويش اعمال كنيد.                          

       مسئله ي مورد نظردر اين پژوهش عبارتست ازاينكه " چگونه مي توانم كارايي دروني نظام آموزش دبيرستانم را بهبود ببخشم؟"

      مسئله ازآنجا ناشي مي شودكه همه ساله بدليل افت تحصيلي خسارات اقتصادي سنگيني متوجه نظام آموزش وپرورش كشورو همچنين خانواده ها مي شود. در مطالعه اي كه نفيسي (1371) انجام داده نشان مي دهد براي سالهاي 1369،1367،1365به ترتيب 519، 688 ، و1022ميليارد ريال خسارتهاي ناشي از شكست تحصيلي برآورد شده است.

      علاوه برخسارتهاي هنگفت ناشي ازشكست وافت تحصيلي وهدررفتن بودجه ، عمردانش آموزان نيز تلف مي شودوخسارات رواني واجتماعي عديده اي ايجاد مي شود.بعقيده ي روانشناسان ، شكست تحصيلي موجب مي شودكه كودكان اعتماد بنفس خودرا ازدست بدهندودربزرگسالي نتوانند ازعهده ي مشكلات زندگي خويش برآيند. از اينرو، لازمست براي حل يا حداقل كاهش اين معضلات چاره انديشي نمود.

      برهمين اساس، سازمان" الف" به منظور بهبودوضعيت،يك دوره كلاسهاي آموزشي تحت عنوان " افت تحصيلي وروشهاي پيشگيري ازآن " درهفته ي اول ديماه 1384 براي مديران مدارس متوسطه ي استان تشكيل داد.

       كلاس بشكل كارگاهي (workshop )تشكيل وموضوع مورد نظر درگروههامورد بحث وبررسي قرارگرفت ،پس ازآن روش پژوهش عملي بصورت گام بگام درقالب مشاركت گروهي آموزش داده شدكه اساس اين تحقيق قرارگرفت .


- تعريف اصطلاحات :

        منظورازبهبود كارايي دروني عبارتست ازبهبود وضعيت دانش آموزان پايه هاي اول ،دوم وسوم دبيرستان ازنظر نرخ ارتقاء ، نرخ مردودي، نرخ تاركان تحصيل ، و عملكرد دانش آموز.                                                

-   نرخ ارتقاء : منظورنرخ قبول شدگان است كه ازطريق فرمول زیر بدست می آید :       

100*       تعداد دانش آموزان ارتقاء يافته   = نرخ  ارتقاء                               تعدادثبت نام كنندگان درهمان پايه                 

 -   نرخ مردودي : اين نرخ از طريق فرمول زیر بدست می آید : 

  100*        تعدادمردودين                       = نرخ مردودي                                                    تعدادثبت نام كنندگان درهمان پايه

 -   نرخ تاركان تحصيل : اين نرخ از طريق فرمول زیر بدست می آید : 

100*           تعداد ترك تحصيل كنندگان          =   نرخ تاركان تحصيل                                                                   تعدادكل دانش آموزان در همان پايه

 (فريده مشايخ ،1369: ص69 - 67).

- عملكرد دانش آموز: دراين تحقيق عملكرد دانش آموزشامل نمرات نهايي آنها دردروس مختلف و معدلشان مي شود.

3- بيان وضعيت موجودوروش گرد آوري اطلاعات ( شواهد و مدارك 1) : پس ازبرسي وضعيت موجود لازم است گزارشي از وضعيت موجود تنظيم نمائيد؛ دراين گزارش وضعيت را بطورروشن توضيح دهيدبگونه اي كه خواننده بتواند تصويري واقعي و بدون ابهام بدست آورد. درواقع وضعيت دانش آموزان خودرا ازنظر اجتماعي- اقتصادي، تربيتي ، تحصيلي ، خانوادگي و . . . بتفكيك پايه وبه شكل كلي ترسيم مي نمائيد.

          عملكردتحصيلي دانش آموزان رابا رجوع به اسناد امتحانات نيمسال اول تحصيلي، بتفكيك پايه و كلاس ونمرات آنها ، ميانگين آنهابراي هريك از دانش آموزان وبراي هر كلاس وهرپايه مشخص مي نمائيد. به جداول زير توجه فرمائيد.  

رديف

نام  خانوادگي    نام

نمرات دروس

جمع نمرات

ميانگين

فيزيك 1

عربي 1

زبان خارجي 1

و . . .

1

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

3

 

 

 

 

 

 

 

4

 

 

 

 

 

 

 

و. . .

 

 

 

 

 

 

 

جمع نمرات

 

 

 

 

____

_____

ميانگين

 

 

 

 

____

_____

جدول شماره (1) نمرات دانش آموزان كلاس 1/1 در نيمسال اول 

رديف

نام (شماره )

كلاس هاي اول

حاصل جمع نمرات دروس

جمع نمرات

ميانگين

فيزيك 1

عربي 1

زبان خارجي  1

و . . .

1

(1) الف

 

 

 

 

 

 

2

(1) ب

 

 

 

 

 

 

3

(1)پ

 

 

 

 

 

 

4

(1)ت

 

 

 

 

 

 

و. . .

. . .

 

 

 

 

 

 

جمع نمرات

 

 

 

 

____

_____

تعداد كل دانش آموزان

پايه ي اول 

 

 

 

 

____

_____

ميانگين

 

 

 

 

____

_____

جدول شماره (2) نمرات دانش آموزان پايه ي اول در نيمسال اول

نكته (1)- براي تمامي پايه ها به همين گونه عمل مي نمائيد.

نكته (2)- تحليلي ازهريك ازوضعيت كلاسها ، پايه ها درهر يك از دروس و دركل دروس مي توانيد ارائه دهيد و انها را بايكديگر مقايسه كنيد.

نكته (3)- علاوه براينها با استفاده ازفرمولهايي كه قبلاً ارائه شد ، نرخ ارتقاء ، نرخ مردودي، نرخ تاركان تحصيل را به تفكيك هرپايه و دركل پايه ها براي سال تحصيلي قبل يعني سال تحصيلي 84-83  محاسبه مي نمائيد.

         4- چهارمين مرحله ازاقدام پژوهي اختصاص دارد به جستجو براي يافتن راه حلهاي مسئله : دراين مرحله از پژوهش درعمل به جستجوي يافتن راه حلهاي مسئله مي پردازيم ، اينكارازطريق مراجعه به منابع مكتوب مانند كتابهاي تخصصي ،مجلات ازقبيل مجله ي رشد معلم/ رشد تكنولوژي آموزشي/تربيت/ پيوند و . . .  ورجوع به پرو ژه هاي تحقيقاتي ، اساتيد ، همكاران ، معلمان ، مشاوران،رايانه و اينترنت وساير منابع اطلاع رساني الكترو نيكي انجام مي پذيرد.  

پيشنهاد مي شود:

1- معاونين ، مشاوران ،دبيران، دانش آموزان ، والدين دانش آموزان را دراين كاربه شكل فعال مشاركت دهيد.

2- ضمن اينكه بهبود وضعيت تحصيلي تمامي دانش آموزان را مورد توجه قرار مي دهيد؛ توجه خود، معاونين ، مشاوران ،دبيران، دانش آموزان ، والدين دانش آموزان را بطور ويژه معطوف دانش آموزان خاص نمائيد.منظوراز دانش آموزان خاص ، آنهايي هستند كه در دروس خاص مانند عربي ، زبان انگليسي ، و. . . تجديد مي شوند. بطوركلي:

        (الف) دانش آموزانيكه امكان تجديد شدن درسه درس وكمتر درآنها مشاهده مي شودرا دركانون توجه و اقدامات مداخله اي قرار دهيد.

        (ب)دانش اموزانيكه در6/1 پايين كلاس قرار مي گيرندنيز دركانون توجه قرار دهيد. براي مشخص كردن اين عده ، ابتدا ميانگين نمرات هركلاس را بترتيب از بيشترين نمره تا كمترين مرتب نمائيد ؛ پس از آن 6/1 پايين كلاس را جداكنيد بطو مثال دريك كلاس 30 نفره ، 5 نفر ي كه پايين ترين ميانگين رادارا مي باشند ، جدا نموده و اقدامات مداخله اي را متوجه آنها نمائيد. البته امكان دارد كسانيكه در سه درس يا كمتر از سه درس تجديد شده اند نيز جزء اين عده قرار بگيرند .درهر حال تمامي توان و امكانات مدرسه براي بهبود وضعيت اين دو گروه بسيج مي شود؛ البته مي توانيد با همكاري اعضاي تيم خود اين پيشنهاد را تكميل كنيد ، اما حتماً امكانات واقعي و عملي(توان) مدرسه و اعضاي تيم خود را در نظر بگيريد.  

3- منظورازاقدامات مداخله اي عبارتست از:

        (الف)-آموزش حضوري وغيرحضوري روش هاي مطالعه ويادگيري به دانش آموزان مورد نظرتوسط مشاور مدرسه ؛ البته به صورت برنامه ريزي شده و درظرف زمان مشخص، همراه با هدايت ، نظارت وارائه ي بازخورد به دانش آموزان مورد نظر.  

        (ب)-كمك به دانش آموزان  توسط مشاور مدرسه درامربرنامه ريزي براي مطالعه وتهيه ي برنامه ي مطالعه ي روزانه وهفتگي كه چه درسي را چه موقع و به چه ميزان مطالعه نمايند ؛ البته درمحدوده ي زماني مشخص، همراه با هدايت ، نظارت وارائه ي بازخورد به دانش آموزان مورد نظركه عمدتاً ترغيبي وتشويقي باشدوبه دانش آموزان انرژي دهد؛بسياري از اين گونه دانش آموزان تمايل به يادگيري دارند اما شيوه هاي يادگيري و مطاله را نمي دانند، ويا قادر نيستند براي مطالعه كردن ، برنامه ريزي كنند.

        (ج)- تشكيل كلاسهاي ترميمي وتكميلي ؛ براي رفع اشكالات درسي دانش آموزان مورد نظر،دراين خصوص دونكته لازم است مورد توجه قرار گيرد: 1- ترتيبي اتخاذ شود كه آنها خوددرپيشنهاد تشكيل اين كلاسها پيشقدم شوند.2- دانش آموزان ازاين كلاسها راضي خارج شوند ؛ اگرآنهااز اين كلاسها چيزي دستگيرشان شود حتماً راضي مي شوندوتمايل به ادامه ي شركت دراين كلاسهارا ازخود نشان مي دهند؛ در واقع دراين ميان نحوه ي تدريس وتعامل معلم با دانش آموزان نقش تعيين كننده اي دارد.

        (د)- ارائه ي سايرخدمات راهنمايي ومشاوره به دانش آموزان؛باضافه ي راهكارهاي ديگري كه خودو تيم مدرسه به اين مجموعه راهكارها اضافه مي كنيد.

        5- انتخاب وآزمودن راه حلها وجمع آوري اطلاعات ( شواهد و مدارك 2): راه حلهاي مورد نظر طبق برنامه ي تنظيم شده، درموعد معين و براساس جدول زماني مشخص (جدول زمانبندي شده ) ، بصورت دقيق  به مرحله ي اجرا در مي آيد.

        دراين مرحله ،ضمن انجام راهكارها، گزارش مستندي اززمان ونحوه ي انجام اقدامات وفعاليتها بصورت مبسوط ودرعين حال روشن وواضح تهيه مي شود.

        پس ازانجام آزمون پايان ترم دوم واعلام نتايج نهايي امتحانات ، جداول مربوط به اين ترم ( نيمسال دوم ) نيز همانند جداول مربوط به نيمسال اول تهيه مي شود. يعني شبيه جداول شماره (1) ،(2) و . . .

        علاوه براين، ، نرخ ارتقاء ، نرخ مردودي، نرخ تاركان تحصيل را به تفكيك هرپايه و دركل پايه ها براي سال تحصيلي جاري يعني سال تحصيلي 85-84  محاسبه مي نمائيد.

     6- مرحله ي ششم اقدام پژوهي اختصاص دارد به ارزشيابي تأثيراقدامات انجام شده (انجام راه حلها)و نتيجه گيري :

        بطوركلي سئوالي كه دراينجا قابل طرح است اينست كه ارزيابي چگونه انجام مي شود؟ ارزيابي بخش جدايي ناپذيرازچرخه ي تحقيق عملي است . دوره ومدت ارزيابي ،زماني است كه پژوهشگران رسماً فرايند هايي راكه درآن درگيرشده اند مورد آزمون وبررسي قرار مي دهند ( چرخه اي ديگردرفرايند " نگاه كنيد ، فكركنيد، عمل كنيد") درعمليات ارزيابي ، فرايندها به شكل زير انجام مي گيرد:

·     نگاه كنيد: تمام فعاليتهاي مشاركت كنندگان را توصيف كنيد.

·  فكركنيد: آنچه مشاركت كنندگان انجام داده اندرابررسي كنيد. به موارد موفقيت ، معايب و نقايص، مسائل يا مشكلات توجه كنيد.

·     عمل كنيد: ارزش،اثربخشي،تناسب وپيامدهاي فعاليتهاي انجام شده را مورد قضاوت وارزيابي قراردهيد.

باوجوداين ، درتحقيق عملي مشاركتي ، ارزيابي به منظور قضاوت در مورد ارزش ، اثربخشي وموفقيت يا شكست يك طرح انجام نمي شود . ارزيابي، فرايندي است كه موجب مي شود آنهايي كه در طرح تحقيق درگير شده اند ، ازتجارب خود درسهاي جديدي بگيرند.البته در مواردي كه سازمانهايي منابع مالي را تأ مين مي كنند ، به ارزيابي منظم تري نياز دارند.

        دراين مرحله داده هاي جمع آوري شده ناشي از اقدامات انجام شده  ي مرحله ي پنجم را همانند مرحله سوم پژوهش عملي تفسير وتحليل مي كنيم. ازخود مي پرسيم اين داده هادرمقايسه با داده هاي قبل چه تغييراتي را نشان مي دهند؟ درواقع جداول را با يكديگر مقايسه مي كنيم. آيا پيشرفتي را نشان مي دهند؟ به چه دليل؟ شواهد را مي آوريد. درچه زمينه هايا مواردي بهبود حاصل شده است؟ به چه دليل؟ شواهد را مي آوريد. با اين نوع سئوالها مي كوشيم تا نتيجه ي اقدام جديد را به كمك شواهد منطقي ارزيابي نمائيم . اگر نتيجه مثبت بود اين اقدام را به عنوان يك تغيير يا راه جديد ادامه مي دهيم، درغيراين صورت به راه يا راهكارهاي ديگر مي انديشيم وراه ديگري را براي عمل و اجرا مي يابيم.

ج- برگزاري جشن:

        برگزاري جشن يكي ازبخشهاي مهم فعاليت گروه است كه در طي آن فرصتي فراهم مي شود تا همه ي افراد وگروههاي دخيل در فرايند تحقيق گردهم آيند و قدركار يكديگر بدانندودر اين جشنهاست كه هرگونه اختلاف ايجادشده بين افراد ذينفع برطرف وروابط ميان ايشان تقويت مي گردد.

        دراين جشن ها بايد اصول گروهي تحقيق عملي انعكاس يابد؛ سخنرانيها كوتاه باشد ،زيرا هدف اين است كه مشاركت كنندگان موفقيتهاي خود را جشن بگيرند.البته بايد زماني را براي اينكه افراد مؤثر ومتنفذ درمورد طرح گزارشي رسمي ارائه دهند ، تخصيص يابد.

        فوكو[i](1984) توصيه مي كند كه  عمل ، انديشه و اميال وآرزوها را از طريق تكثير[ii] ، كنارهم گذاري[iii]، وتفكيك[iv]  طراحي كنيد وتوسعه دهيد، و آنچه را مثبت وتعدداست ،ترجيح دهيد؛ تفاوت را بريكنواختي ويكساني جريانها،واختلاف سليقه ها را بروحدت نظرها وتوافق هاي انعطاف پذير را برنظام ها ترجيح دهيد. يقين داشته باشيد كه آنچه كارامد وثمربخش است،ثابت ويكنواخت نيست بلكه دائماً درحال تغيير وتحول است . (اعرابي وايزدي ، 1378: 174-171)

الگوي ارائه ي گزارش: 

        يك نمونه الگوي ارائه ي گزارش ِ پژوهش عملي در زير مشاهده مي نمائيد كه لازم است هنگام تهيه ي گزارش مورد توجه قرار گيرد:

 فهرست مطالب

عنوان                                                                                                  صفحه

چكيده                                                                                                    الف

تشكر وقدرداني                                                                                        ب

مقدمه                                                                                                    1    

مراحل پژوهش                                                                                         2

        1- مسئله يابي                                                                               3

        2- طرح وتعريف مسئله                                                                      3

                تعريف اصطلاحات                                                                      4

        3- بيان وضعيت موجودوروش گرد آوري اطلاعات ( شواهد و مدارك 1)          5

        4- تجزيه وتحليل داده ها                                                                     7

        5-جستجوي راه حلها                                                                        25

        6- انتخاب ونحوه ي اجراي راه حلهاي مورد نظر                                      40

        7- گرد آوري اطلاعات ( شواهد و مدارك 2)وتحليل داده ها                       60

        8- ارزشيابي تأثيراقدامات انجام شده ( انجام راه حلها)و نتيجه گيري         75  

پيوستها                                                                                                  80

منابع                                                                                                                                     90

                                                                                         موفق ومؤيد باشيد!

                                                                                             صادق زلفي



[i] - Foucault

[ii] - Proliferation

[iii] - Juxtaposition

[iv] - Disjunction

 

 

 

نوشته شده توسط صادق  | لینک ثابت |